|
Beste etxeak direlako identifika ditzakegu hemen etxeak, beste herriak direlako dira herri gureak hemen. Oin oso bakoitzak bost behatz ditu, beste edonon hemen bertan bezala. Aldatzen dira sasoiak, tokiak, burubideak, konpainiak. Bideak askotan ateka estuak dira, pasabide larriak, segadak. Beste herrietatik ikusgarri dira gure bideak, gure oinak. Auzitan jartzen dira sentimenduak eta adiskidantzak. Eta gutunetan hitzek oinek ez bezalako bideak entseiatzen dituzte: itzaletik 1988an idatzitakoa dakar Xabier Montoiak bidea bakarrean jarraitzea erabaki duenaren adorez, Rikardo Arregi Diaz de Herediak ispilu gordin bat jarriko zigun handik hamar urtetara, aurrez aurre gutun zaharrak irakurtzeko aitzakian.
ITZALETATIK GUTUNA
Betiko adiskide maiteok:
Ez zakiat
zuen oroimenaren tolesduraren batean
izango ote duzuen txokotxoren bat niretzat,
edo nire izena
zuen afalosteko ke laxoetan inoiz
kiribiltzen ote den oraindik.
Ez zakiat ezer, hemen
-muskerren agindupeko herrialde honetan-
zaila baita
erbesteko albisterik jasotzea.
Baina, horrela balitz halabeharrez,
libre nahi zaituztet utzi, erabat libre.
Ez dezan
-ezta lipar bakar batez ere-
nire izanak, nire izenak
zuen asti premiazkoa ostu.
Ez ditzan, sekulan,
ari zaizuen memelo petral honek
zuen erabaki, zuen ekintza nahitaezkoak eragotzi.
Hainbat eta hainbat oroitze neketsuren zama
neronek eramango diat aurrerantzean.
Neroni abiatuko nauk erromes
erresuma goibeleko bideetan barrena,
harkaitz barneliluratuen laguntzaz,
ortzearen begi zorrotzen menpean.
Eta nire oinek
harrotuko duten hautsaren artean,
beste oin batzuk
(umeren batzurenak)
ikusi ahal izango ditiat
(neureak zitalkeriaz zapaltzen)
eta hego haize onbera
zauritzen duen mingain ankerra
eta oilarraren burua katuek janda,
zuen kopeta ederresten duen odol eskerga.
Ez duk inon basamortu
nahikoa handirik egongo
non nire gorputz satsua
nire gogo okerra ehortzi;
non nire bizarra erre
eta arrubio ederrei
begi akitu hauek eskaini;
non helikoptero goseti baten antzera
besoak amorru biziz astindu
eta iletik tira egin,
arratoi hilek eta zapata ustelduek
mutu betetzen duten urlo kiratsua
agerian laga arte;
non nire lerdeak uzten duen arrastoa
jarraitu tematsu arrengurak.
Ez duk inon basamortu
nahikoa handirik egongo
elkar ezagutu genuen eguna
ahal izateko deitoratu.
ZU IPAR IRLANDAN, NI HEGO EUSKAL HERRIAN
Aurrez aurre eserita, gutun zaharrak
irakurtzen ditugu zuk eta biok aztoraturik,
paper horixkak hiljantziak bailiran ukituz,
hain dira hauskor odolbatu ahantzi hauek.
Ispilu beldurgarria da biontzat
letra bihurrietatik datorkigun mina, eta gorrotoa,
arrotza zaigu hizkuntza, ez, ordea, egoera.
Bidaliko dizkizut liburu guztiak berak testamentuan
eskatu zuen moduan, baina, adi, ez inori erakutsi,
kartzela edo heriotza
dira sari bakarrak.
Hemen da sinadura eta hauek ziren zigiluak.
Eta elkarri murmurikatzen dizkiogu azken berriak,
hildako bat zure herrian, enean hogeita hamar zauritu,
hamaseigarren mendeaz ari zara ala gaur goizekoaz?
Hemen biktimak zirenak borrero egin ziren han.
Haizea da bero,
zuri argia,
beleak du gorri
moko-begia
Idolatra irakurtzen dut hemen eta han heretiko,
edonon traidore. Aldatu da estiloa apurtxo bat
eta ez du inork jadanik antzar-lumez izkiriatzen.
Askatasunaren lurraldean deserrituak ziren bakarrik.
Istiluen sortzailea, herriaren etsai,
esaidazu non irakurri dituzun hitz horiek,
eta zein hizkuntzatan,
orain dela laurehun urteko liburu hartan
ala atzoko egunkarietan?
|